20 września 2015

Rozmiar ma znaczenie


           My, autorzy, musimy zmagać się z nieprawdopodobną ilością zasad ortograficznych, interpunkcyjnych, językowych i typograficznych. Przeglądając różne blogi, zauważyłam, że (wbrew pozorom) to te ostatnie sprawiają ich właścicielom najwięcej kłopotów. Najczęściej pojawiającym się błędem jest stawianie dywizu w roli pauzy dialogowej, dlatego postanowiłam, że mój pierwszy poradnik będzie dotyczył „Trzech Poziomych Kresek”.



I.                  myślnik/pauza ( — ):

Jest to znak typograficzny, który coraz częściej jest zastępowany przez półpauzę (znaki te mogą występować zamiennie). Tworzy się go za pomocą klawiszy [ctrl] + [alt] + [num -]*. Myślnika nigdy nie stosuje się wewnątrz wyrazu (zaskoczę Was – biało-czerwony to też jeden wyraz), tak więc nie może pełnić funkcji dywizu. Należy zawsze oddzielać go spacjami od reszty wypowiedzi.
Jego użycie często zależy od naszej woli, gdyż może zastąpić niektóre znaki interpunkcyjne, a nawet wyrazy.

Oto kilka przykładów zastosowania pauzy:
  • Unikanie powtórzeń np. Dzisiaj odwiedziłam koleżankę — wczoraj kolegę.
  • Zastąpienie czasownika posiłkowego „być” np. Studia — to styl życia!
  • Oddzielenie zdania wtrąconego np. Byłam — jak zwykle — spóźniona.
  • Zapis dialogu np. ­— Nie otwieraj tego! — krzyknął Adam.
  • Zastąpienie przecinka np. Jestem chora — dlatego mnie nie było.
  • Zastąpienie dwukropka np. Oto kilka przykładów — grzyby, liście, trawa, żołędzie i kasztany.
  • Definicje np. Pauza — znak typograficzny.
II.               półpauza ( – ):

Tworzy się ją za pomocą klawiszy [ctrl] + [num -] i (podobnie jak myślnik) zawsze otoczona jest spacjami. Jest to znak typograficzny, który stał się alternatywą dla pauzy. Przejął wszystkie jej funkcje i ma takie same zastosowania. Może również pełnić funkcję dywizu w przypadku zapisu przedziałów czasowych (np. 1939 – 1945). Został zapożyczony z typografii angielskiej.
Obecnie z półpauzą można się spotkać nie tylko na większości stron internetowych, lecz także w druku. Powód jest prosty – wygląda estetyczniej od myślnika, szczególnie w zapisie dialogów. Wszystko wskazuje na to, że jeśli taka tendencja się utrzyma, półpauza na stałe wyprze pauzę z polskiej typografii.

III.           dywiz/łącznik ( - ):

            Jest to znak interpunkcyjny, służący do łączenia i dzielenia wyrazów. Występuje samodzielnie na klawiaturze komputerowej: [-] lub [num -]. Dywizu nigdy nie otacza się spacjami i nie można stosować go zamiast myślnika albo półpauzy.

Oto kilka przykładów zastosowania łącznika/dywizu:
  • Nazwy geograficzne np. Bielsko-Biała
  • Złożenia wyrazowe np. czary-mary, srebrno-zielony
  • Przenoszenie części wyrazu do kolejnego wiersza np. zie-lonkawy
  • Oddzielanie rdzenia od afiksu np. pan-i, kot-ek
  • Przedziały czasowe i liczbowe np. W latach 1939-1945, str. 1-4
Złote zasady użycia „Trzech Poziomych Kresek”

  • Po pauzie/półpauzie rozpoczynającej wypowiedź (czyli przed pierwszym wyrazem) trzeba postawić twardą spację ­– klawisze [ctrl] + [shift] + [spacja]. Temat ten zostanie rozwinięty w poradniku dotyczącym zapisu dialogów w opowiadaniach.
  • Nie trzeba używać za każdym razem kilku klawiszy, by wstawić myślnik lub półpauzę. Wystarczy skorzystać z funkcji „znajdź” i „zamień” w edytorze tekstowym.
  • W prawdzie używanie półpauz i myślników w obrębie jednego tekstu nie jest błędem, ale o wiele schludniej wygląda, jeśli jest jednolity – zdecydujcie się więc na jeden z tych znaków.
  • Przypominam, że dywizu nigdy nie używamy jako pauzy dialogowej!

Mam nadzieję, że od teraz „Trzy Poziome Kreski” nie będą nikomu sprawiały najmniejszych problemów. Wszystkim Wam życzę dużo weny i wspaniałych tekstów, napisanych zgodnie ze wszystkimi zasadami języka polskiego.



* num – skrót od klawiatury numerycznej, num lock. 


Artykuł mojego autorstwa został przeniesiony na Katalogowo ze Spisu Opowieści.

6 komentarzy:

  1. *zawstydzona idzie edytować każdy tekst jaki kiedykolwiek napisała*

    OdpowiedzUsuń
  2. Zawsze byłam przekonana, że przy wtrąceniach itp stosujemy półpauzę... Muszę poguglać. ;)
    Czym się posiłkowałaś, pisząc ten artykuł?

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Półpauza, pauza, przecinki - dowolnie ;) Pauza była w polskiej typografii pierwsza, półpauza to dla nas stosunkowo nowy wynalazek. Sama wolę używać półpauzy, bo wygląda estetyczniej ;)
      Posiłkowałam się notatkami z wykładów, artykułami od PWN i różnymi podręcznikami z moich studiów. Jestem po polonistyce ;)

      Usuń
    2. Rozumiem. :)
      Ja używam obydwu, dla rozróżnienia ich funkcji w tekście. ;]
      Ogółem artykuł dobry, mam nadzieję, że autorzy blogowi przemogą się i zaczną stosować pauzy zamiast dywizów, które odstraszają już na wstępie. Im więcej takich tekstów, tym większa szansa, że dotrą do ludzi.
      Pozdrawiam.

      Usuń
    3. Używanie obu nie jest błędem. Ale moim zdaniem ujednolicenie tekstu jest po prostu schludniejsze ;) Dlatego nigdy nie używam obu na raz ;)
      Pozdrawiam! :)

      Usuń

© Agata dla WioskaSzablonów | Technologia blogger.